• Κτηνίατρος Ιερόθεος Κρητικός
  • Κτηνίατρος Ιερόθεος Κρητικός
  • Κτηνίατρος Ιερόθεος Κρητικός
  • Κτηνίατρος Ιερόθεος Κρητικός

Ιερόθεος Κ. Κρητικός

ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΡΟΧΗΣ ΚΤΗΝ/ΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Έλεγχος των Ζωτικών Σημείων του Αλόγου

Τα Ζωτικά Σημεία είναι μετρήσεις των λειτουργιών του σώματος του αλόγου που δείχνουν την κατάσταση της υγείας του. Η θερμοκρασία σώματος, ο καρδιακός ρυθμός και ο ρυθμός της αναπνοής είναι κάποια σημεία που μπορούν πολύ εύκολα να ελεγχθούν και χρησιμοποιούνται κατά κόρον ως η πρώτη εικόνα της υγείας ενός οργανισμού. Όπως και για όλα τα ομοιόθερμα ζώα και τον άνθρωπο, έτσι και για τα άλογα έχουν θεσπιστεί κάποια όρια εύρους μέσα στα οποία βρίσκονται τα αποτελέσματα των μετρήσεων για τα διάφορα ζωτικά σημεία. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι πρέπει υποχρεωτικά η μέτρηση που θα κάνετε, αν βέβαια έχει γίνει σωστά, να βρίσκεται μέσα στα όρια αυτά, καθώς υπάρχουν κάποια υγιή κατά τα άλλα άλογα των οποίων κάποιες μετρήσεις να είναι εκτός των θεσπισμένων ορίων.

Τίποτε λοιπόν δεν είναι απόλυτο όταν μιλάμε για φυσιολογία και ζωντανούς οργανισμούς. Λόγω αυτής της ιδιαιτερότητας της φύσης, είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να έχουμε μία εικόνα των φυσιολογικών τιμών αυτών των σημαντικών παραμέτρων της υγείας του αλόγου μας. Αυτό μπορεί πολύ εύκολα να γίνει αν εκτελέσουμε διαδοχικές μετρήσεις της θερμοκρασίας, του καρδιακού ρυθμού και του ρυθμού των αναπνοών, όταν αυτό είναι υγιές και σε ηρεμία. Ο μέσος όρος αυτών των μετρήσεων, που μπορούν να είναι 5-6, και να πραγματοποιηθούν σε τυχαίο χρόνο και εφόσον ισχύουν οι προϋποθέσεις της ηρεμίας και της υγείας του αλόγου, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι είναι οι τιμές που θα πρέπει να περιμένουμε αν μετρήσουμε το άλογό μας σε μια τυχαία χρονική στιγμή και σε φάση ηρεμίας. Αν οι τιμές των παραπάνω παραμέτρων υπερβαίνουν ή είναι χαμηλότερες από τις φυσιολογικές του αλόγου μας, και εφόσον σιγουρευτούμε για την ακρίβεια της μέτρησής μας και την επαναλάβουμε για μία δεύτερη φορά με τα ίδια αποτελέσματα, τότε μπορούμε να πούμε ότι το άλογο βρίσκεται σε μία αποκλίνουσα της φυσιολογικής κατάσταση και θα πρέπει να συμβουλευτούμε τον κτηνίατρό μας.

Σε γενικές γραμμές, οι ακραίες και παρατεταμένες αποκλίσεις των τιμών των ζωτικών παραμέτρων από τις φυσιολογικές, αποτελούν πιθανότατα ένδειξη παθολογίας στην οποία πρέπει να δοθεί η ανάλογη προσοχή. Η κατά το δυνατό πρωϊμότερη αναγνώριση του προβλήματος, καθιστά την πρόγνωση ασφαλώς ευνοϊκότερη σε σχέση με ένα πρόβλημα που θα το διαπιστώναμε σε προχωρημένη φάση.

Θερμοκρασία
Ο συνηθέστερος τρόπος μέτρησης της θερμοκρασίας ενός αλόγου είναι η τοποθέτηση ενός θερμόμετρου στον πρωκτό του ζώου. Η φυσιολογική θερμοκρασία των αλόγων κυμαίνεται μέσα σε στενά όρια μεταξύ 37,5 και 38,6 οC, με μέσο όρο τους 37,8 οC.

Οι ακραίες περιβαλλοντικές θερμοκρασίες, η άσκηση και η διέγερση οποιασδήποτε αιτιολογίας μπορούν να μεταβάλλουν ελαφρώς την εσωτερική θερμοκρασία του σώματος του αλόγου, αλλά συνήθως αυτή παραμένει μέσα στα φυσιολογικά όρια. Η θερμοκρασία σώματος ενός πουλαριού ποικίλει περισσότερο σε σχέση με αυτή ενός ενήλικου αλόγου και επηρεάζεται σε μεγαλύτερο βαθμό από την θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Πρωκτική θερμοκρασία μεγαλύτερη από το ανώτερο φυσιολογικό επίπεδο μπορεί να αποτελεί ένδειξη νόσου, υπερθέρμανσης (θερμοπληξία) ή κωλικού. Όταν η θερμοκρασία ανέβει υπερβολικά, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σπασμούς ή ακόμη και στο θάνατο. Όταν η θερμοκρασία βρίσκεται κάτω από το κατώτατο φυσιολογικό επίπεδο (υποθερμία), αποτελεί ένδειξη σοκ, υποθερμίας λόγω πολύ χαμηλής εξωτερικής θερμοκρασίας ή σοβαρής νόσου. Γενικά, ένα άλογο με θερμοκρασία πάνω από 38,9 και κάτω από 36,7 οC, πρέπει να θεωρείται ύποπτο-ασθενές και είναι απαραίτητο να παρακολουθείται στενά. Όταν η θερμοκρασία ανέβει ή κατέβει πάνω ή κάτω από τους 39,4 και 36,1 οC, αντίστοιχα, τότε επιβάλλεται κτηνιατρική παρέμβαση.

Για την μέτρηση της θερμοκρασίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί το κτηνιατρικό θερμόμετρο ή το ανθρώπινο το οποίο μπορεί κανείς να βρει πολύ εύκολα. Το θερμόμετρο μπορεί να είναι είτε υδραργυρικό είτε το ασφαλέστερο για το χρήστη και το ζώο ψηφιακό θερμόμετρο. Για την θερμομέτρηση του αλόγου πλησιάζουμε το ζώο από το πλάι χαϊδεύοντάς το παράλληλα και φτάνουμε στο πίσω μέρος του σώματος έχοντας το σώμα μας πολύ κοντά στο σώμα του αλόγου, ώστε να αποφύγουμε πιθανό κλώτσημα. Ανασηκώνουμε την ουρά του και εισάγουμε το θερμόμετρο στον πρωκτό του ζώου μας. Αν χρησιμοποιούμε ανθρώπινο θερμόμετρο θα πρέπει να το κρατάμε με το χέρι μας, ώστε να μην γλιστρήσει μέσα στο απευθυσμένο. Αν το θερμόμετρο είναι υδραργυρικό το κρατάμε για 3 λεπτά, ενώ το ψηφιακό διαθέτει ειδικό ηχητικό σήμα που υποδεικνύει το τέλος της θερμομέτρησης.

Σφυγμός
Κάθε χτύπος της καρδιάς ο οποίος οδηγεί στην εξώθηση αίματος προς τις κεντρικές και περιφερικές αρτηρίες του σώματος μπορεί να γίνει αντιληπτός κατά την ψηλάφηση ορισμένων επιφανειακών αρτηριών. Ο φυσιολογικός σφυγμός ενός ενήλικου αλόγου που βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας είναι μεταξύ 30 και 40 παλμούς ανά λεπτό, με μέσο όρο τους 30 παλμούς το λεπτό. Ο σφυγμός επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες όπως είναι η άσκηση, η περιβαλλοντική θερμοκρασία, η διέγερση, η φυσική κατάσταση του αλόγου, κάποια νόσος σε εξέλιξη, η ηλικία (τα πουλάρια έχουν μεγαλύτερο σφυγμό σε σχέση με τα ενήλικα ζώα). Όταν ο σφυγμός ξεπερνά τους 80 παλμούς το λεπτό για παρατεταμένο χρόνο και με το άλογο σε ηρεμία αποτελεί ένδειξη νόσου ή κωλικού.

Για τη μέτρηση του σφυγμού χρειάζεται ένα ρολόι. Αφού εντοπίσουμε το σφυγμό, μετράμε για 30 δευτερόλεπτα και πολλαπλασιάζουμε τη μέτρησή μας με το 2, ώστε να έχουμε τον αριθμό των παλμών ανά λεπτό.

Αναπνευστικός ρυθμός
Η αναπνοή περιλαμβάνει δύο φάσεις, την εισπνοή και την εκπνοή. Ένα άλογο σε ηρεμία εκτελεί 8 έως 16 πλήρεις αναπνοές. Παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τον ρυθμό των αναπνοών είναι η άσκηση, η υψηλή περιβαλλοντική θερμοκρασία και υγρασία, η διέγερση, ο πόνος, η ασθένεια. Ο υψηλός αναπνευστικός ρυθμός από μόνος του δεν αποτελεί ένδειξη ασθένειας, καθώς επηρεάζεται σε έντονο βαθμό από τις εξωτερικές συνθήκες. Όταν όμως συνδυάζεται με άλλες αποκλίνουσες φυσιολογικές παραμέτρους, τότε αυτό θα πρέπει να διερευνηθεί.

Οι αναπνοές μετριούνται με διάφορους τρόπους όπως είναι η επισκόπηση της κίνησης των πλευρών, των ρουθουνιών ή με την τοποθέτηση της παλάμης μας μπροστά από τα ρουθούνια του αλόγου οπότε μπορούμε να αισθανθούμε την εκπνοή του ζώου. Κάθε εκπνοή αντιστοιχεί σε μία πλήρη αναπνοή. Οι αναπνοές μετρούνται με τον ίδιο τρόπο που μετράται και ο σφυγμός.

Σε γενικές γραμμές η αναπνοή πρέπει να είναι σταθερή, αθόρυβη και χωρίς το ζώο να καταβάλλει προσπάθεια. Όταν η αναπνοή είναι ακανόνιστη, επιπόλαιη, κοπιώδης ή θορυβώδης αποτελεί ένδειξη ανισορροπίας στην υγεία του οργανισμού.

Χρωματισμός βλεννογόνων
Οι βλεννογόνοι είναι μεμβράνες που καλύπτουν κοιλότητες του σώματος οι οποίες έρχονται σε επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον. Το χρώμα των βλεννογόνων ενός υγιούς αλόγου είναι ροζ και αποκλίσεις από αυτόν το χρωματισμό μπορούν να ενδεικνύουν αναιμία, κωλικό, ασθένεια ή σοκ. Το λαμπερό κόκκινο χρώμα των βλεννογόνων μπορεί να είναι σημάδι πυρετού, η ωχρότητα είναι δείγμα αναιμίας και ο μπλε χρωματισμός δείχνει κακή αιματική κυκλοφορία και πιθανό σοκ.

Κάποιους από τους βλεννογόνους μπορούμε πολύ εύκολα να τους επισκοπήσουμε. Αυτοί είναι οι βλεννογόνοι των ούλων και των χειλέων που τους εντοπίζουμε ανασηκώνοντας το άνω χείλος του στόματος στο ύψος του ακραίου τομέα, καθώς και ο επιπεφυκότας τραβώντας ελαφρά προς τα κάτω το κάτω βλέφαρο του ματιού.

Ενυδάτωση
Ο έλεγχος της ενυδάτωσης του οργανισμού αποσκοπεί στο να διαπιστώσουμε αν τα υγρά που χάνονται αντικαθίστανται σε ικανό βαθμό, ώστε ο οργανισμός να βρίσκεται σε ισορροπία.

Μιλάμε για αφυδάτωση όταν η ποσότητα των υγρών που προσλαμβάνεται είναι μικρότερη από εκείνη που ο οργανισμός του ζώου αποβάλλει καθημερινά. Η αφυδάτωση μπορεί να οφείλεται σε μειωμένη ποσότητα προσλαμβανόμενων υγρών λόγω έλλειψης τους, πυρετό, διάρροια, έντονη εφίδρωση, αιμορραγία, υπερβολική διούρηση. Η παραμονή και εργασία των αλόγων σε περιβάλλον με υψηλή θερμοκρασία και υγρασία, καθώς και η παραμονή εντός του τρέιλερ μεταφοράς για μεγάλο χρονικό διάστημα τις ζεστές ημέρες μπορεί πολύ συχνά να οδηγήσει σε κάποιου βαθμού αφυδάτωση. Όταν η αφυδάτωση είναι μικρού βαθμού, τότε αυτή μπορεί να αναστραφεί με τη χορήγηση μικρών ποσοτήτων νερού σε μικρά χρονικά διαστήματα, ώστε να γίνει σταδιακά και να έχουμε δυσάρεστες συνέπειες από την μονομιάς πόση μεγάλων ποσοτήτων νερού.

Το δέρμα ενός αλόγου σωστά ενυδατωμένου είναι ελαστικό. Για τον έλεγχο της ενυδάτωσης πλησιάζουμε το άλογο από το πλάι και φέρνουμε το χέρι στη βάση του τραχήλου όπου και τραβάμε το δέρμα της περιοχής με τα δάχτυλά μας κρατώντας το στη θέση αυτή για 2 δευτερόλεπτα. Στη συνέχεια το αφήνουμε να επιστρέψει στην αρχική του θέση. Σε ένα σωστά ενυδατωμένο άλογο το δέρμα επιστρέφει άμεσα χωρίς να αφήνει πτυχή. Σε ένα αφυδατωμένο άλογο το δέρμα επιστρέφει στην αρχική του θέση σε μεγαλύτερο χρόνο ανάλογο του βαθμού της αφυδάτωσης.

Εκκρίσεις
Οι εκκρίσεις του σώματος του αλόγου που μπορεί εύκολα να ελέγξει ο ιδιοκτήτης του είναι τα κόπρανα και τα ούρα. Κανονικά, τα άλογα κοπρίζουν κάθε 2-3 ώρες και ουρούν κάθε 4-6 ώρες. Παρακολουθώντας ένα υγιές άλογο όταν κοπρίζει ή ουρεί μπορούμε να πάρουμε μια εικόνα της εμφάνισης, της υφής και της σύστασής τους. Οποιαδήποτε απόκλιση από την εικόνα αυτή που έχουμε σχηματίσει πιθανόν να υποδηλώνει κάποια ασθένεια.

Τα φυσιολογικά ούρα του αλόγου είναι ελαφρώς θολά εξαιτίας των κρυστάλλων ανθρακικού ασβεστίου που περιέχει. Ούρα χρώματος καφέ ή ούρα που περιέχουν αίμα, καθώς και διάρροια ή δυσκολία στην κόπριση απαιτούν κτηνιατρική εξέταση.